گلوکوم و جراحی‌های آن

  گلوكوم یا آب سیاه بیماری است كه می تواند سبب آسیب عصب بینایی و در نتیجه نابینایی شود. این بیماری در آغاز هیچ علامتی ندارد ولی می تواند در طول چند سال سبب كاهش بینایی و نهایتا نابینایی شود. درمان زودرس می تواند مانع پیشرفت بیماری گردد. آب سیاه (گلوکوم) یکی از عوامل اصلی از دست رفتن بینایی در دنیا است.

عصب بینایی

عصب بینایی از بیش از یك میلیون رشته عصبی تشكیل شده است كه بصورت دسته ای از رشته ها گرد هم آمده اند. این عصب شبكیه (پرده نازك حساس به نور در قسمت عقب كره چشم) را به مغز متصل می كند. برای داشتن دید خوب، سالم بودن عصب بینایی ضروری است.

تأثیر گلوكوم بر عصب بینایی

در بسیاری از افراد افزایش فشار داخل چشم سبب گلوكوم می شود. در جلوی چشم فضایی وجود دارد كه اتاق قدامی نامیده میشود. مایع زلالیه همواره وارد این فضا شده و از آن خارج میشود و وظیفه تغذیه بافت های مجاور را بعهده دارد. به محلی که مایع ازاتاق قدامی خارج میشود اصطلاحا زاویه گفته میشود که محل تلاقی قرنیه و عنبیه است .
گلوكوم زاویه باز از آنجا به این نام خوانده می شود كه زاویه ای كه مایع از آن خارج می شود “باز” است. با این حال، به دلایل نا مشخص، سرعت حركت مایع از خلال شبكه تخلیه كند است. كندی حركت مایع سبب تجمع آن و بالا رفتن فشار داخل چشم می شود و این افزایش می تواند سبب آسیب دیدن عصب بینایی و كاهش دید شود، مگر آنكه فشار چشم پایین آورده شود.

علائم بیماری

 در ابتدا علامت خاصی ندارد. دید طبیعی بوده و دردی وجود ندارد. با ادامه یافتن بیماری، بیمار متوجه می شود كه هر چند اشیایی را كه جلویش قرار دارند خوب می بیند ولی اشیایی را كه در كنار قرار داشته و باید از گوشه چشم به آنها نگاه كند بخوبی نمی بیند.
بیمار مبتلا به گلوكوم در صورت عدم درمان ممكن است ناگهان متوجه شود كه “دید كناری” ندارد. درست مانند این است كه دارد از درون یك لوله به اطراف نگاه می كند. ادامه یافتن بیماری ممكن است سبب از بین رفتن باقیمانده دید حتی در مركز شده و بیمار نابینا شود.

سایر انواع گلوکوم:

گلوکوم زاویه بسته حاد:

  • در صورتی که جریان مایع زلالیه به طور ناگهانی مسدود شود، تجمع سریع مایع در چشم باعث افزایش سریع، شدید و دردناک فشار چشم می‌شود. آب سیاه (گلوکوم) زاویه بسته یک وضعیت اورژانسی است. این بیماری در افرادی که دچار دوربینی متوسط به بالا هستند، شایع‌تر است. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر باید سریعاً به چشم پزشک مراجعه کنید:
    • درد چشم
    • تهوع و استفراغ
    • تاری دید
    • هاله اطراف نور چراغ
    • قرمزی چشم

آب سیاه (گلوکوم) ثانویه:
آب سیاه (گلوکوم) ثانویه یک عارضه جانبی در نتیجه آسیب یا دیگر بیماری‌های چشمی مثل آب مروارید یا تومور چشمی است. داروهایی مثل کورتیکواستروئید نیز می‌توانند موجب بروز این نوع آب سیاه (گلوکوم) شوند.

آب سیاه (گلوکوم) با فشار طبیعی:
در بعضی موارد بدون افزایش فشار چشم، عصب بینایی آسیب می‌بیند. علت اصلی آسیب عصب بینایی مشخص نیست، اما حساسیت زیاد عصب بینایی یا کمبود خونرسانی به آن می‌تواند موجب این حالت شود.

پیشگیری از آب سیاه (گلوکوم):

آب سیاه (گلوکوم) زاویه باز قابل پیشگیری نیست، اما تشخیص به موقع آن برای حفظ بینایی فرد لازم است. با توجه به اینکه شروع و پیشرفت آب سیاه (گلوکوم) بدون علائم و درد خاصی است، معاینه منظم چشم توسط چشم پزشک ضروری است. به ویژه افراد بالای 40 سال باید هر 2 تا 4 سال و افراد بالای 60 سال هر 1 تا 2 سال توسط چشم پزشک معاینه شوند. همچنین معاینه افراد بالای 30 سال که سابقه خانوادگی آب سیاه (گلوکوم) دارند نیز هر 1 تا 2 سال ضروری است. آب سیاه زاویه بسته با لیزر ایریدوتومی قابل پیشگیری است.

درمان آب سیاه (گلوکوم)

درمان آب سیاه (گلوکوم) بر مبنای کاهش فشار داخل چشم و در نتیجه توقف از دست رفتن بیشتر بینایی است. آسیب‌های وارد شده به چشم غیر قابل برگشت هستند و درمان فقط برای حفظ دید باقی‌مانده و جلوگیری از پیشرفت آب سیاه (گلوکوم) انجام می‌شود.
درمان گلوکوم می تواند بصورت دارویی. لیزری و یا جراحی باشد.

داروها:

به طور معمول اولین راه درمانی، تجویز دارو است. داروهای مختلفی به صورت قطره‌های چشمی یا قرص برای کاهش فشار داخل چشم تجویز می‌شوند.

درمان لیزری گلوکوم

  1. لیزر ایریدوتومی: این روش برای درمان بیماران مبتلا به آب سیاه (گلوکوم) زاویه بسته و افرادی که دچار تنگی زاویه چشم هستند، بکار می رود. لیزر یک منفذ کوچک به اندازه سر سوزن در عنبیه ایجاد می کند که موجب بهبود جریان مایع چشم به زاویه چشم می شود.
  2. ترابکولوپلاستی لیزری: یک روش لیزری سریع وبدون درد برای کاهش متوسط فشار چشم دربیماران گلوکوم زاویه باز است. دراین روش تاباندن لیزر به زاویه و ایجاد تغییراتی در آن موجب خروج بهتر مایع زلالیه از زاویه و درنتیجه کاهش فشار چشم میشود. متاسفانه اثرمفید این لیزر موقتی است و گاهی تکرار درمان ضروری است.
  3. تخریب جسم مژگانی بوسیله لیزر (CPC)
    این روش لیزری معمولابرای موارد بسیار شدید گلوکوم که به سایردرمانها جواب نداده اند استفاده میشود. در این روش با تخریب سلولهای جسم مژگانی که عامل تولید مایع زلالیه اند فشار چشم کاهش می یابد.

جراحی گلوکوم

در صورتی که آب سیاه (گلوکوم) به دارو مقاوم باشد یا بیمار توان مصرف داروها را به دلیل عوارض متعدد آن‌ها نداشته باشد، درمان جراحی روش مناسبی است. روش‌های جراحی مختلفی برای آب سیاه (گلوکوم) وجود دارد:

  1. ترابکولکتومی:
    شایعترین عمل جراحی گلوکوم ؛ ترابکولکتومی است که در صورت موفقیت میتواند به میزان زیادی فشار داخل چشم را کاهش دهد. در این روش مسیر کوچکی ایجاد میشود که اتاق قدامی را به فضای زیر ملتحمه وصل میکند و با خروج مایع زلالیه از اتاق قدامی به فضای زیر ملتحمه و ایجاد بلب فشار داخل چشم کاهش می یابد.
  2. جراحیهای غیرنافذ:
    این روشها نسبت به ترابکولکتومی کمتر تهاجمی بوده و اتاق قدامی دست نخورده باقی می ماند. هدف از این روشها این است که بدون ایجاد بلب و تنها بوسیله تقویت مسیرهای فیزیولوژیک خروج مایع زلالیه افزایش یابد. عوارض این روشها کمتر از ترابکولکتومی است ولی میزان کاهش فشارچشم هم در حد متوسط است. از جمله این روشها میتوان از اسکلرکتومی عمیق. کانالوپلاستی و ویسکوکانالوستومی را نام برد.
  3. شانت گلوکوم:
    ازقبیل دریچه احمد یا AGV شانت گلوکوم انواع مختلفی دارد که درکشورما بیشتر نوع دریچه دار آن (AGV) استفاده میشود. این شانت از یک صفحه سیلیکونی و یک لوله متصل به صفحه تشکیل شده است. صفحه آن در خارج چشم در فضای زیر ملتحمه قرار داده میشود وانتهای لوله آن داخل اتاق قدامی قرار میگیرد. بدین ترتیب مایع زلالیه ازطریق لوله به فضای پشت چشم منتقل و جذب میشود و فشار داخل چشم کاهش می یابد. این شانتها اغلب در بیمارانی مورد استفاده قرار می‌گیرند که جراحی ترابکولکتومی شکست بخورد یا به دلیل اسکار زیاد ملتحمه یا احتمال زیاد ایجاد اسکار (مثلا در آب سیاه نورگی) خطر شکست جراحی زیاد باشد.
  4. گلوکوم مادرزادی:
    گلوكومى است كه بدليل اختلال مادرزادى در ساختمان‌هاي تخليه زلاليه چشم، فشار چشم‌ها از بدو تولد بالاست. اگر كه نوزاد چشم‌هاي كدر،‌ سفيد و بزرگ دارد و يا دچار ترس از نور است و در نور چشم‌هايش را مى‌بندد، باید هر چه سریع‌تر توسط چشم‌پزشک ویزیت شود..
    گلوکوم مادرزادی یک بیماری ناشایع چشمی است. از هر ده هزار کودک یک نفر به این بیماری مبتلا میشود.. 
    در اﻏﻠـﺐ ﻣــﻮارد، ﮔﻠﻮﻛﻮم ﻣﺎدرزادي اوﻟﻴﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﻔﺮادي ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﻧـﻮع وراثتی آن نیز دﻳـﺪه ﺷـﺪه اﺳـﺖ. از ﻧﻈـﺮ بیماری‌زایی اﮔﺮ ﭼــﻪ ﻧﻘـﺺ ﺗﻜـﺎﻣﻠﻲ در زاوﻳـﻪ چشم در اﻳـﻦ ﺑﻴﻤـﺎري وﺟﻮد دارد اﻣﺎ ﻋﻠﺖ دﻗﻴﻖ آن ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻴﺴﺖ. ﺑﻴﻤﺎري ﺑﺎ زاوﻳﻪ ﺑﺎز ﻏﻴﺮﻃﺒﻴﻌﻲ، اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺸﺎر داﺧﻞ ﭼﺸﻢ، ﺑﺰرگ ﺷﺪن ﻗﻄﺮ ﻗﺮﻧﻴﻪ، ورم و ﺑﺰرگ ﺷﺪن ﻛﺎپ ﻋﺼﺐ ﺑﻴﻨﺎﻳﻲ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﺷﻮد. نشانه‌های بیماری شامل سه‌گانه اشک‌ریزش، حساسیت به نور و بستن چشم‌ها می‌باشد. با توجه به اینکه عدم همکاری کودکان انجام یک معاینه کامل چشم پزشکی را غیر ممکن می‌کند، در صورت شک به این بیماری باید معاینه زیر بیهوشی انجام شود. اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﻋﻠــﺖ ١-١٥% ﻧﺎﺑﻴﻨــﺎﻳﻲ در ﻛﻮدﻛـﺎن ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗﺸﺨﻴﺺ زودهنگام و درﻣﺎن ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ آن ﻧﻘﺶ ﺗﻌﻴﻴﻦ‌ﻛﻨﻨﺪه‌اي در ﭘﻴﺶ‌آﮔﻬﻲ این ﺑﻴﻤﺎري دارد و می‌تواند تا 90% موفق باشد. درﻣــﺎن اﺻﻠــﻲ اﻳﻦ ﺑﻴﻤﺎري ﻋﻤــﻞ ﺟﺮاﺣﻲ است.
    كودكان مبتلا به گلوكوم مادرزادى، معمولاً به محض تشخيص، نياز به جراحى دارند که بسته به شفاف یا کدربودن قرنیه می تواند بصورت ترابکولوتومی یا گونیوتومی باشد. اكثر اين كودكان، بعد از جراحى اوليه نيازمند معاينات مكرر زير بيهوشى هستند. ممكن است بيش از يك عمل جراحى لازم باشد و يا علي‌رغم جراحى، نياز به استفاده از قطره‌هاى كاهنده فشار چشم نيز وجود داشته باشد.
    بعضى از علائم اين كودكان مثل ادم قرنيه و حساسيت به نور با درمان مناسب ممكن است برطرف شود ولى بعضى مثل لكه قرنيه يا بزرگ شدگى چشم‌ها باقى مى‌ماند.