چرا چشم کودک قرمز میشود؟

چرا چشم کودک قرمز میشود؟ این پرسش، دغدغه نخست بسیاری از والدین نگران است که سراسیمه به اورژانس یا بهترین کلینیک چشم پزشکی مشهد و مراکز درمانی شهر خود مراجعه می‌کنند. قرمزی چشم (Red Eye) در کودکان، که در اصطلاح پزشکی «هایپرمی» نامیده می‌شود، ناشی از گشاد شدن عروق خونی در سطح ملتحمه یا صلبیه است. این وضعیت می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد؛ از یک ورم ملتحمه ویروسی ساده و آلرژی‌های فصلی گرفته تا موارد پیچیده‌تری مانند انسداد مجرای اشکی، خراش قرنیه یا حتی یووئیت. اگرچه اغلب موارد خوش‌خیم هستند، اما تشخیص افتراقی دقیق برای پیشگیری از آسیب‌های بینایی ضروری است.

تعریف علمی و فیزیولوژی قرمزی چشم

از دیدگاه آناتومیک، «سفیدی چشم» یا صلبیه (Sclera) توسط پرده‌ای نازک و شفاف به نام ملتحمه (Conjunctiva) پوشیده شده است. این پرده حاوی عروق خونی ظریفی است که در حالت عادی به سختی دیده می‌شوند. زمانی که عاملی مانند عفونت، تروما یا مواد آلرژن باعث تحریک چشم شود، سیستم ایمنی بدن با آزاد کردن واسطه‌های شیمیایی (مانند هیستامین)، باعث اتساع این عروق می‌شود تا خون‌رسانی به ناحیه آسیب‌دیده افزایش یابد. نتیجه بالینی این فرآیند، ظاهر شدن چشم به رنگ قرمز یا صورتی است.

علل و فاکتورهای خطر قرمزی چشم در کودکان

به عنوان یک متخصص قرنیه، ما قرمزی چشم را بر اساس محل درگیری و الگوی عروقی تقسیم‌بندی می‌کنیم. شایع‌ترین علل در اطفال عبارتند از:

۱. ورم ملتحمه (Conjunctivitis)

شایع‌ترین علت مراجعه، التهاب ملتحمه است که والدین آن را با نام «چشم صورتی» می‌شناسند.

• نوع ویروسی: اغلب با سرماخوردگی همراه است، ترشحات آبکی دارد و بسیار مسری است.
• نوع باکتریایی: با ترشحات غلیظ، زرد یا سبز رنگ (قی کردن) و چسبندگی پلک‌ها در صبح مشخص می‌شود.
• نوع آلرژیک: با خارش شدید، آبریزش و گاهی تورم پلک همراه است و معمولاً دوطرفه می‌باشد.

۲. انسداد مجرای اشکی (Nasolacrimal Duct Obstruction)

در نوزادان، عدم باز شدن کامل دریچه انتهایی مجرای اشکی باعث تجمع اشک و محیط مناسب برای رشد باکتری می‌شود. این کودکان معمولاً چشمی همیشه خیس دارند و گوشه داخلی چشمشان قرمز است.

۳. آسیب‌های قرنیه و جسم خارجی

کودکان نوپا ممکن است ناخواسته با ناخن یا اسباب‌بازی به چشم خود آسیب بزنند. خراش قرنیه (Corneal Abrasion) بسیار دردناک است و باعث قرمزی شدید دور قرنیه (Circumcorneal injection) و حساسیت به نور می‌شود.

۴. سلولیت پری‌اوربیتال (Periorbital Cellulitis)

این یک عفونت جدی بافت‌های اطراف چشم است که با قرمزی، تورم شدید پلک و گاهی تب همراه است. تفاوت آن با سلولیت اوربیتال (که تهدیدکننده بینایی و حیات است) باید توسط پزشک متخصص تشخیص داده شود.

به نقل از آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (AAO) و دین مک‌گی (Dean McGee Eye Institute):

“Conjunctivitis is the inflammation of the conjunctiva… It can be infectious or allergic. Infectious conjunctivitis is highly contagious.”

ترجمه فارسی: «کنژنکتیویت، التهاب ملتحمه است… این عارضه می‌تواند عفونی یا آلرژیک باشد. ورم ملتحمه عفونی به شدت مسری است.»

علائم و نشانه‌های همراه (دیدگاه کلینیکی)

در معاینه بالینی، تنها “قرمزی” ملاک نیست. ما به دنبال علائم همراه می‌گردیم تا علت اصلی چرا چشم کودک قرمز میشود را بیابیم. گاهی اوقات قرمزی چشم ناشی از مالش مداوم توسط کودک است که می‌تواند با علائم ضعیف شدن چشم در کودکان اشتباه گرفته شود؛ اما پزشک با معاینه دقیق، تفاوت عفونت و عیوب انکساری را تشخیص می‌دهد.

• ترشحات: آبکی (ویروس/آلرژی) یا چرکی (باکتری).
• درد: احساس جسم خارجی یا درد عمیق (نشان‌دهنده درگیری قرنیه یا یووئیت).
• فتوفوبی (ترس از نور): علامت هشداردهنده مهمی است که نشان‌دهنده درگیری قرنیه یا التهاب داخل چشمی است.
• کاهش بینایی: هرگونه افت دید در کودک باید جدی گرفته شود.

روش‌های تشخیص تخصصی

تشخیص قطعی تنها با معاینه اسلیت‌لمپ (Slit-lamp) امکان‌پذیر است.

1. معاینه با دستگاه: بررسی دقیق لایه‌های قرنیه و اتاق قدامی چشم برای رد کردن یووئیت (التهاب لایه میانی).
2. تست فلورسین: استفاده از رنگ زرد‌رنگ برای مشاهده خراش‌های احتمالی قرنیه زیر نور آبی کبالت.
3. بررسی فشار چشم: در موارد خاص برای رد کردن گلوکوم مادرزادی (که البته نادر است اما با بزرگی و قرمزی چشم همراه است).

درمان‌ها و تکنیک‌های نوین پزشکی

درمان باید هدفمند و بر اساس علت بیماری باشد. تجویز خودسرانه قطره‌های کورتون‌دار (مانند بتامتازون) می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری مثل آب مروارید یا گلوکوم ایجاد کند.

• درمان عفونت‌ها: برای نوع باکتریایی، قطره‌های آنتی‌بیوتیک موضعی (مانند کلرامفنیکل یا سیپروفلوکساسین) تجویز می‌شود. نوع ویروسی معمولاً خودبه‌خود و با کمپرس سرد بهبود می‌یابد.
• مدیریت انسداد مجرای اشکی: ماساژ کیسه اشکی (روش Crigler) استاندارد طلایی درمان در زیر یک سالگی است. در صورت عدم بهبود، میل‌زدن (Probing) توسط جراح انجام می‌شود.
• درمان آلرژی: استفاده از قطره‌های آنتی‌هیستامین و پایدارکننده ماست‌سل‌ها، همراه با پرهیز از عوامل محرک.

به نقل از مجله سلامت استنفورد (Stanford Medicine Children’s Health):

“Pink eye caused by a virus usually goes away on its own… bacterial pink eye is treated with antibiotic eye drops or ointment.”

ترجمه فارسی: «چشم صورتی (ورم ملتحمه) ناشی از ویروس معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود… اما نوع باکتریایی آن با قطره‌ها یا پمادهای چشمی آنتی‌بیوتیک درمان می‌گردد.»

مراقبت‌های پس از درمان و توصیه‌های پیشگیرانه

برای جلوگیری از عود بیماری و انتقال آن به سایر اعضای خانواده، رعایت نکات زیر الزامی است:

1. بهداشت دست: شستشوی مکرر دست‌های کودک و والدین.
2. عدم اشتراک وسایل: حوله و روبالشی کودک باید جداگانه شسته شود.
3. محافظت فیزیکی: در موارد خراش قرنیه، استفاده از شیلد محافظ یا عینک آفتابی برای کاهش نور توصیه می‌شود.
4. تکمیل دوره درمان: در صورت تجویز آنتی‌بیوتیک، دوره درمان را حتی پس از رفع قرمزی کامل کنید.

نتیجه‌گیری

قرمزی چشم کودک اگرچه اغلب نگران‌کننده به نظر می‌رسد، در اکثر موارد با تشخیص صحیح و درمان به موقع، بدون هیچ عارضه‌ای بهبود می‌یابد. نکته کلیدی، پرهیز از خوددرمانی و مراجعه به چشم‌پزشک در صورت وجود درد، کاهش دید یا ضربه است. سلامت بینایی کودکان، سرمایه آینده آن‌هاست و نباید با سهل‌انگاری به خطر بیفتد. در موارد پیچیده یا اورژانسی، مراجعه به بهترین دکتر فوق تخصص چشم در مشهد یا متخصصین با تجربه در شهر محل سکونتتان، تضمین‌کننده سلامت چشم فرزند دلبندتان خواهد بود.